Maaş yattığı gün hesabınız dolu görünür. Ayın 20'sinde ise nereye gittiğini hatırlamazsınız. Bu his çok yaygındır ve tek nedeni vardır: parayı planlamadan harcamak. Bütçe, harcamalarınızı kısıtlayan bir ceza listesi değildir. Paranıza nereye gideceğini önceden söylemenizdir. Aşağıda aylık bütçe nasıl yapılır sorusunun cevabını, hiç deneyimi olmayan biri için adım adım anlatıyoruz.
Bütçe, elinize geçen paradan başlar. Sözleşmedeki brüt rakamdan değil. Vergi ve kesintiler sonrası hesabınıza yatan tutarı yazın. Bu sizin çalışma rakamınızdır.
Geliriniz sadece maaştan ibaret olmayabilir. Şunları da listeye ekleyin:
Düzensiz gelirleri ana bütçeye dahil etmeyin. Onları bonus olarak görün. Prim geldiğinde bütçeniz zaten ayakta durabiliyorsa, o para doğrudan tasarrufa veya borç kapatmaya gidebilir. Maaş dışı gelir kaynakları yaratmak uzun vadede işinizi kolaylaştırır, ama plan her zaman garanti gelir üzerine kurulmalıdır.
Çoğu insan bütçeyi burada bırakır. Çünkü "gider" tek bir yığın gibi görünür. Oysa üç farklı davranış vardır ve her birine farklı yaklaşmanız gerekir.
Her ay aynı ya da çok yakın tutarda çıkar. Kira, aidat, kredi taksiti, okul ücreti, sigorta primi, telefon ve internet aboneliği. Bunlar tahmin edilebilir. İlk yazacağınız kalem bunlardır.
Kaçınılmaz ama tutarı oynar. Market, ulaşım, elektrik, su, doğalgaz, ilaç. Son üç ayın ekstresine bakıp ortalama alın. Ortalamanın biraz üstünü yazın. Az yazarsanız bütçe daha ilk hafta bozulur.
Dışarıda yemek, kahve, giyim, dijital abonelikler, hobi, tatil. Buraya "sıfır" yazmayın. Kendinize hiç pay bırakmayan bütçeler uzun ömürlü olmaz. Gerçekçi bir rakam belirleyin ve onu koruyun.
Kalemleri yazdınız. Şimdi oran belirleyeceksiniz. Yeni başlayanlar için en anlaşılır model 50/30/20'dir.
| Grup | Oran | Neleri kapsar |
|---|---|---|
| İhtiyaçlar | %50 | Kira, fatura, market, ulaşım, zorunlu sigortalar |
| İstekler | %30 | Yeme-içme, eğlence, giyim, abonelikler |
| Gelecek | %20 | Tasarruf, acil durum fonu, borç kapatma, yatırım |
Bu oranlar kutsal değildir. Büyük şehirde kira tek başına gelirin yarısını yiyebilir. O zaman modeli esnetin. Örneğin 60/20/20 ile başlayın. Önemli olan üçüncü sütunun sıfır olmamasıdır.
Kredi kartı borcunuz varsa öncelik sırası değişir. Yüksek faizli borç, her türlü yatırımdan önce gelir. Borç kapatma ile tasarruf arasında sıkıştıysanız, küçük bir acil durum fonu oluşturup gerisini borca yönlendirmek makul bir yoldur.
Yazılmış ama takip edilmeyen bütçe sadece bir dilektir. Takip için karmaşık araçlara gerek yok. Üç seçenek var:
Ödemeleri otomatikleştirin. Maaş yattıktan bir gün sonra tasarruf tutarınız ayrı bir hesaba otomatik gitsin. Kalan parayla yaşamak, artanı biriktirmeye çalışmaktan çok daha etkilidir. Tasarruf alışkanlığı tam olarak böyle kurulur.
Ay sonunda 15 dakikalık bir kontrol yapın. Şu üç soruyu sorun:
Birinci ay veri toplama ayıdır. Sadece harcamalarınızı kaydedin, kısıtlama yapmayın. İkinci ay gerçek rakamlara göre limit koyun. Üçüncü ay limitler oturmaya başlar. Bu noktadan sonra acil durum fonu, emeklilik planı ve yatırım gibi başlıklara sağlam bir zeminden bakabilirsiniz.
Bütçe tutmanın asıl kazancı biriken para değildir. Ayın sonunu merak etmeden uyuyabilmektir. Her harcamada "acaba yeter mi" diye düşünmemektir. İlk tablonuzu bugün açın; içine sadece net maaşın